ਕੇਂਦਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ, ਵਣ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਮੰਤਰੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਭੂਪੇਂਦਰ ਯਾਦਵ ਨੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟਾਈਗਰ ਸੰਭਾਲ ਅਥਾਰਿਟੀ (ਐੱਨਟੀਸੀਏ) ਦੀਆਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਹੋਈਆਂ 28 ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲਏ ਗਏ ਸਾਰੇ ਨੀਤੀਗਤ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਬੁਲਾਈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਟਾਈਗਰ ਸੰਭਾਲ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਢਾਲਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗੀ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸੰਭਾਲ ਉਪਾਵਾਂ ਦੇ ਕੁਸ਼ਲ ਲਾਗੂਕਰਨ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਏਗੀ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਅਲਵਰ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 'ਟਾਈਗਰ ਰੇਂਜ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਵਾਇਲਡ ਲਾਈਫ ਵਾਰਡਨਸ ਅਤੇ ਟਾਈਗਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਫੀਲਡ ਡਾਇਰੈਕਟਰਾਂ ਦੀ ਕਾਨਫਰੰਸ' ਦੇ ਉਦਘਾਟਨੀ ਸੈਸ਼ਨ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਯਾਦਵ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੇ ਟਾਈਗਰਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਦੇ 50 ਵਰ੍ਹੇ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਨੀਤੀ ਸਮੀਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਢੁਕਵਾਂ ਸਮਾਂ ਹੈ।
ਦੋ-ਦਿਨਾਂ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼੍ਰੀ ਯਾਦਵ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਲਏ ਗਏ ਨੀਤੀਗਤ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਨੀਤੀ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਅਗਲੀ NTCA ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਏਜੰਡੇ ਆਈਟਮ ਵਜੋਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਣ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਸੰਜੈ ਸ਼ਰਮਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਾਤਾਵਰਣ, ਵਣ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਮੰਤਰਾਲੇ, ਐੱਨਟੀਸੀਏ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ, ਟਾਈਗਰ ਰੇਂਜ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਵਾਇਲਡ ਲਾਈਫ ਵਾਰਡਨਸ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਟਾਈਗਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਫੀਲਡ ਡਾਇਰੈਕਟਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ।
ਸ਼੍ਰੀ ਯਾਦਵ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਟਾਈਗਰਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ, ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਪੁਨਰਵਾਸ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ, ਮਨੁੱਖੀ-ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੰਘਰਸ਼, ਟਾਈਗਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਫੰਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਟਾਈਗਰਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਨੀਂਹ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਾਈਗਰਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰੇਗੀ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਨੀਤੀ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਨ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰੇਗੀ।
ਸ਼੍ਰੀ ਯਾਦਵ ਨੇ ਖੇਤਰ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਚਾਰ ਕਾਰਜ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਗਠਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟਾਈਗਰਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਟਾਈਗਰ ਰਿਜ਼ਰਵਸ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਸਪਾਂਸਰਡ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੇ ਲਾਗੂਕਰਨ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ NTCA ਅਤੇ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਸਰਵੇ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, ਜ਼ੂਆਲੋਜੀਕਲ ਸਰਵੇ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਫੋਰੈਸਟਰੀ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਤਾਲਮੇਲ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿਖਰਲੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਖੋਜ ਸੁਝਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਟਾਈਗਰਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਵਿਵਹਾਰਿਕ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਣ।
ਟਾਈਗਰਸ ਦੇ ਪੁਨਰਵਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਲੋਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਇੱਕ ਜੰਗਲੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਟ੍ਰਾਂਸਲੋਕੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੁਣ ਭਾਰਤੀ ਟਾਈਗਰਸ ਦੀ ਤੀਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬੋਤਸਵਾਨਾ ਤੋਂ ਚੀਤਿਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਸਮੂਹ ਦੇ ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਆਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।
ਸ੍ਰੀ ਯਾਦਵ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਨਰੇਂਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਬਿਗ ਕੈਟ ਅਲਾਇੰਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੁਣ ਤੱਕ 24 ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ ਹਨ, ਜਦ ਕਿ ਕਈ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮੰਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ UNDP, IUCN, FAO, CCF, GTF ਅਤੇ GSLEP ਵਰਗੀਆਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੇ ਵੀ IBCA ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਈ ਹੈ।
ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਬਜਟ ਵਿੱਚ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾ ਗਲੋਬਲ ਬਿਗ ਕੈਟ ਸਮਿਟ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ IBCA ਰਾਹੀਂ, ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ - ਵਧਦੀ ਗਰਮੀ, ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਮਾਰੂਥਲੀਕਰਣ ਅਤੇ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ - ਨੂੰ ਹੱਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਟਾਈਗਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜ਼ਖਮੀ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਟਕਰਾਅ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਮਾਮਲਿਆਂ, ਅਨਾਥ ਸ਼ਾਵਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਣਾਅਗ੍ਰਸਤ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਟਾਈਗਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਬਚਾਅ, ਪੁਨਰਵਾਸ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਕੇਂਦਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਮਿਆਰੀ ਢਾਂਚਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ, ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਨੇ NTCA ਦੇ ਆਊਟਰੀਚ ਜਰਨਲ-ਸਟ੍ਰਾਈਪਸ (STRIPES) ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਨੈਚੁਰਲ ਹਿਸਟਰੀ (NMNH) ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ।
ਇਹ ਦੋ-ਦਿਨਾਂ ਕਾਨਫਰੰਸ ਰਾਜ-ਪੱਧਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕਜੁੱਟ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲ ਤਰਜੀਹਾਂ, ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉੱਭਰ ਰਹੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਕਰੇਗੀ। ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੋਣਗੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਟਾਈਗਰ ਅਨੁਮਾਨ 2026 ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ, ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਗਸ਼ਤ ਵਿਧੀ, ਟਾਈਗਰਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਪੁਨਰਵਾਸ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ, ਮਨੁੱਖੀ-ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਆਪਸੀ ਤਾਲਮੇਲ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਅਧੀਨ ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਟਾਈਗਰ ਸੰਭਾਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਟਾਈਗਰਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਬਕਾਇਆ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਤਾਂ ਜੋ ਵਿੱਤੀ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਢਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਕਾਨਫਰੰਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਨੀਤੀ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਲਾਗੂਕਰਨ ਵਿਚਕਾਰ ਸਿੱਧੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਦੇਣਾ, ਸੂਚਿਤ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ, ਰਾਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦਾ ਅਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਟਾਈਗਰਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ।