ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਧਨਤੇਰਸ ਦੇ ਇਸ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਨਵੀਨੀਕਰਣ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਦਿਨ ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਦਿਨ ਸਮੁੰਦਰ ਮੰਥਨ ਯਾਨੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਮੰਥਨ ਦੌਰਾਨ, ਦੇਵੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਧਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮ ਉਭਾਰ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਸਿਰਫ਼ ਭੌਤਿਕ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਸ ਡੂੰਘੇ ਸੱਚ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਸੰਪੂਰਨ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਤੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਹੀਏ ਤਾਂ, ਧਨਤੇਰਸ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਹਤ ਖੁਦ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਥਾਈ ਧਨ ਹੈ। ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੇ ਅਥਾਹ ਗਿਆਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਧਨਤੇਰਸ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵਧ ਕੇ ਹੈ।
ਇਹ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਹੇਮੰਤ ਰੁੱਤ ਯਾਨੀ ਸਰਦੀ ਦੇ ਰੁੱਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ, ਡੀਟੌਕਸੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਇਮਿਊਨਿਟੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਨੁਕੂਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਰਸਮਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਦੀਵੇ ਜਗਾਉਣਾ ਅਤੇ ਸੋਨੇ -ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਦੀ ਰਸਮੀ ਖਰੀਦ ਤੱਕ, ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਦੋਨੋਂ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦੀਵੇ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਲਾਟ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਆਪਣੇ ਇਲਾਜ, ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਵਰਗੀਆਂ ਕੀਮਤੀ ਧਾਤਾਂ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਇਲਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਆਤਮ-ਨਿਰੀਖਣ, ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਅਤੇ ਸੁਚੇਤ ਦੇਖਭਾਲ ਨੂੰ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਯੁਰਵੇਦ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਿੰਨ ਬੁਨਿਆਦੀ ਜੈਵਿਕ-ਊਰਜਾਵਾਂ - ਵਾਤ, ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਕਫ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤ੍ਰਿਦੋਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ - ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਸੰਤੁਲਨ ਕਿੰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹ, ਸਾਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਤੱਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਾਡੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅੰਦਰ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਓਜਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਤੀਬਰ ਤਾਕਤ, ਰੋਗ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਉਜਾਲੇ ਦਾ ਸੂਖਮ ਸਾਰ ਹੈ।
ਇਹ ਓਜਸ ਸਥਾਈ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਅਸਲ ਸਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਭੌਤਿਕ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਜਾਂ ਲੌਕਿਕ ਸਫ਼ਲਤਾ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀ ਧਨ-ਸੰਪਤੀ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਅਤਿਅੰਤ ਸੰਪੂਰਨ ਅਤੇ ਬਹੁਆਯਾਮੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਸਰਲ ਪਰੰਤੂ ਬਦਲਾਅਪੂਰਨ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰਕ, ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਸੁਚੇਤ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੌਸਮੀ ਭੋਜਨ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਨਾ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਰਾਹੀਂ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ, ਉਚਿਤ ਅਤੇ ਅਰਾਮਦਾਇਕ ਨੀਂਦ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ, ਸੁਹਿਰਦਪੂਰਣ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਘਤਾ ਅਤੇ ਸੰਤੋਖ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦੇਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਰਵਾਇਤੀ ਰਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸਿਹਤ ਉਪਚਾਰ ਹਨ ਜੋ ਸਾਡੀ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਧਨਤੇਰਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੌਸਮੀ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਅਭਿਆਸਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਭਯੰਗ (ਤੇਲ ਦੀ ਮਾਲਿਸ਼), ਘਿਓ ਅਤੇ ਗਰਮ ਮਸਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਯੋਗ ਦਾ ਅਭਿਆਸ, ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਅਤੇ ਮੌਸਮੀ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਢੁਕਵਾਂ ਮੌਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵੀ ਗਿਆਨ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਇਹ ਰੋਕਥਾਮ ਉਪਾਅ ਸਾਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਸਬੰਧੀ ਵਿਕਾਰ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਆਯੁਰਵੇਦ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗਿਆਨ ਵਿਵਹਾਰਕ, ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਮਾਧਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਯੁਸ਼ ਮੰਤਰਾਲਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖਧਾਰਾ ਦੀ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਣਥੱਕ ਯਤਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਰ ਭਾਰਤੀ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਅਨਮੋਲ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਧਨਤੇਰਸ 'ਤੇ, ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਦਿਲੋਂ ਅਪੀਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸੰਤੁਲਿਤ ਅਤੇ ਮੌਸਮੀ ਪੋਸ਼ਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿਓ, ਨਿਯਮਿਤ ਸਵੈ-ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਰੂਟੀਨ ਅਪਣਾਓ, ਸੁਚੇਤ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰੋ, ਰੋਕਥਾਮ ਵਾਲੇ ਸਿਹਤ ਉਪਾਅ ਅਪਣਾਓ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ, ਮਨ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਵਿਚਕਾਰ ਤਾਲਮੇਲ ਬਣਾਈ ਰੱਖੋ। ਆਓ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਨਾ-ਚਾਂਦੀ ਖਰੀਦ ਕੇ ਭੌਤਿਕ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਹੀ ਨਾ ਕਰੀਏ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਸੰਪਤੀ - ਸਾਡੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤੀ - ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਵੀ ਕਰੀਏ।
ਸਾਡੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਰਲ ਪਰ ਡੂੰਘੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਸਮੇਂ-ਸਿੱਧ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸੰਪੂਰਨ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਉਜਾਲਾ ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰੇ, ਸਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਰੱਖੇ, ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕੇ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ, ਅਸੀਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਸਗੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਾਂ।
ਇਹ ਧਨਤੇਰਸ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਭੌਤਿਕ ਸੰਪਤੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਥਾਈ ਜੀਵਨਸ਼ਕਤੀ, ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੰਤੁਲਨ, ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈ ਕੇ ਆਵੇ। ਆਓ, ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਈਏ ਜੋ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕਰੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਊਰਜਾਵਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕੇ – ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਅਨਮੋਲ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੋ ਸਕੇ ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਗੂੰਜਦੀ ਰਹੇਗੀ।