2030 ਤੱਕ ਅਰਾਵਲੀ ਸਰੰਖਣ ਲਈ ਹਰਿਆਣਾ ਦੀ ਠੋਸ ਕਾਰਜਯੋਜਨਾ, ਗ੍ਰੀਨ ਵਾਲ ਪਰਿਯੋਜਨਾ 'ਤੇ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਕੰਮ : ਰਾਓ ਨਰਬੀਰ ਸਿੰਘ

ਮਰੂਸਥਲੀਕਰਨ, ਭੂਮਿ ਕਟਾਵ ਅਤੇ ਸੂਖੇ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਨਾਲ ਨਿਪਟਨ ਵਿੱਚ ਅਰਾਵਲੀ ਬਣੇਗੀ ਕੁਦਰਤੀ ਢਾਲ

5 Dariya News

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ 01-Jan-2026

ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਵਨ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਮੰਤਰੀ ਰਾਓ ਨਰਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਅਰਾਵਲੀ ਪਰਬਤ ਲੜੀ ਦੇ ਸਰੰਖਣ ਪ੍ਰਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਹਨ। ਇਸੇ ਟੀਚੇ ਨਾਲ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਹਰਿਆਣਾ ਅਰਾਵਲੀ ਗ੍ਰੀਨ ਵਾਲ ਪਰਿਯੋਜਨਾ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮਰੂਸਥਲੀਕਰਨ, ਭੂਮਿ ਕਟਾਵ ਅਤੇ ਸੂਖੇ ਜਿਹੀ ਗੰਭੀਰ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤਿਆਂ ਨਾਲ ਨਿਪਟਨ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪਰਿਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਸਾਲ 2030 ਤੱਕ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਸਥਾਰ ਕਾਰਜਯੋਜਨਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

ਵਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਰਿਆਣਾ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਭੂਮਿ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਵੈਦਿਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਮਹਾਭਾਰਤ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੀਤਾ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਰਿਆਣਾ ਨੂੰ ਆਈਯੂਸੀਐਨ ਪੈਵੇਲਿਅਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਮੇਜਬਾਨੀ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਨਾ ਰਾਜ ਲਈ ਮਾਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰੀ ਨਰੇਂਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਮਿਸ਼ਨ ਲਾਇਫ਼ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਜਿਹੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸਰੰਖਣ ਨੂੰ ਜਨ ਆਂਦੋਲਨ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਆਪੀ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਪਨਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਇਸ ਵਿਜਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਲੈ ਕੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰੀ ਨਾਇਬ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਕਸੀ ਵਨ, ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਯੁ ਦੇਵਤਾ ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ ਵਨ ਮਿੱਤਰ ਯੋਜਨਾ ਜਿਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ  ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਮੁਦਾਇਕ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਵਾਧਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਅਰਾਵਲੀ ਸਰੰਖਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਜਬੂਤ ਲੜੀ ਸਾਬਿਤ ਹੋਣਗੀਆਂ।

ਵਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਦੱਖਣ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਮਹਿੰਦਰਗੜ੍ਹ, ਰੇਵਾੜੀ, ਨਾਰਨੌਲ, ਚਰਖੀ ਦਾਦਰੀ, ਬਾਢੜਾ, ਲੁਹਾਰੂ ਅਤੇ ਕੇਰੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਟੀ ਅਤੇ ਰੋਹਿੜਾ ਜਿਹੇ ਸਥਾਨਕ ਦਰਖਤਾਂ ਦੇ ਸਰੰਖਣ ਲਈ ਕਿਸਾਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਯੁ ਦੇਵਤਾ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਤਰਜ 'ਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਵੇਤਨ ਦੇਣ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਅਰਾਵਲੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਲੀ ਬਣੀ ਰਵੇ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਸਰੰਖਣ ਨਾਲ ਸਿੱਧੇ ਜੁੜ ਸਕਣ।

ਅਰਾਵਲੀ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸੰਤੁਲਨ ਦੀ ਰੀਢ

ਰਾਓ ਨਰਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਰਾਵਲੀ ਪਰਬਤ ਲੜੀ ਦਾ ਹਰਿਆਣਾ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਬਤਮਾਲਾ ਮਰੂਥਲੀਕਰਨ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਢਾਲ ਵੱਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੈਵ ਵਿਵਧਤਾ, ਜਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੁ ਸੰਤੁਲਨ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਅਰਾਵਲੀ ਭੂਜਲ ਪੁਨਰਭਰਨ, ਵਾਯੁ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੁਧਾਰ, ਜਲਵਾਯੁ ਬਦਲਾਵ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੁਕੇ ਅਤੇ ਅਰਧ-ਸੁਕੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਜੀਵਿਕਾ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਰਾਵਲੀ ਪਰਵਤਮਾਲਾ ਨੂੰ ਗਲੋਬਲ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੱਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਡੂੰਗੇ ਸਬੰਧ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਵਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਅਰਾਵਲੀ ਗ੍ਰੀਨ ਵਾਲ ਪਰਿਯੋਜਨਾ ਰਾਹੀਂ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਅਰਾਵਲੀ ਰਾਜ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਮਦਦ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਅਰਾਵਲੀ ਜੈਵ ਵਿਵਿਧਤਾ ਪਾਰਕ ਜਿਹੀ ਪਰਿਯੋਜਨਾਵਾਂ ਵਾਤਾਵਰਣਿਕ ਤੰਤਰ ਬਹਾਲੀ ਦਾ ਸਫਲ ਮਾਡਲ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਓਈਸੀਐਮ ਵੀ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਆਈਯੂਸੀਐਨ ਦੇ ਗਲੋਬਲ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਨੌਜੁਆਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਨੇਕ ਕੰਮ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਰੁਜਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਰਾਜਭਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਮ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਨ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਯੁ ਦੇਵਤਾ ਯੋਜਨਾ ਤਹਿਤ 75 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਦਰਖਤਾਂ ਨੂੰ 2500 ਰੁਪਏ ਸਾਲਾਨਾ ਪੈਂਸ਼ਨ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਯੁ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਰੂਥਲੀਕਰਨ ਰੋਕਣ ਲਈ ਆਕਸੀ ਵਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।

ਰਾਓ ਨਰਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵੱਲੋਂ ਅਰਾਵਲੀ ਪਰਬਤ ਲੜੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਨਵੀਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਹਰਿਆਣਾ ਸੁਆਗਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਰਾਵਲੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲਗਭਗ 90 ਫੀਸਦੀ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਖਣ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਟੀਚਾ ਅਰਾਵਲੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਰਿਤ ਰੁਜਗਾਰ, ਜਨ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਵਧਾਉਣਾ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਨੁਕੂਲ ਸਰੋਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੂੰ ਮਜਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।